Một trong những hệ quả dễ nhận thấy khi lạm dụng Chat GPT là người dùng ngày càng ít tự mình suy nghĩ, so sánh, đánh giá thông tin mà thiên về chấp nhận các câu trả lời mà AI đưa ra. Nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục cho thấy học sinh nếu thường xuyên trông chờ Chat GPT để giải bài tập hoặc tìm luận điểm sẽ khó phát triển kỹ năng phân tích, tự đặt câu hỏi và lập luận độc lập.

Trong một khảo sát, các giáo viên nhận thấy học sinh nghiêng về việc sao chép câu trả lời từ công cụ AI hơn là dành thời gian nghiên cứu, khiến chất lượng bài viết giảm và tư duy bị “mòn” dần.

Ngoài ra, trong một nghiên cứu cụ thể về môn vật lý, nhóm học sinh dùng Chat GPT thường chấp nhận các kết quả do AI sinh ra ngay cả khi có sai sót, vì họ tin tưởng cao vào máy thay vì kiểm tra lại.

Khi mọi thứ có thể tra ngay bằng AI, người dùng dễ dàng “nhờ vả” công cụ để nhớ thay, thao tác thay. Việc này dẫn đến hiện tượng cognitive offloading — nghĩa là bộ não ta dần phụ thuộc vào công cụ để ghi nhớ, suy luận, từ đó các kỹ năng nội sinh bị hao mòn.

Một nghiên cứu do MIT thực hiện gần đây cho thấy, nhóm người dùng quen dùng ChatGPT có hoạt động não ở các vùng liên quan đến chú ý, lập kế hoạch, ghi nhớ thấp hơn so với nhóm tự làm mà không dùng AI.

Kết quả này cho thấy: nếu ta “lạm dụng ChatGPT” như một công cụ thay thế tư duy thì rất dễ làm suy yếu khả năng tự học, tự nhớ, và lợi thế cạnh tranh suy giảm theo thời gian.

ChatGPT được huấn luyện để tạo ra các văn bản mạch lạc, chuẩn mực và dễ đọc — điều đó rất tiện lợi. Nhưng nếu lạm dụng, người dùng dễ dần “mất tiếng nói riêng” trong cách diễn đạt. Về lâu về dài, phong cách viết cá nhân có thể bị lép vế trước mẫu câu chung mà AI hay sử dụng.

Bên cạnh đó, sáng tạo nguyên bản — những ý tưởng mới lạ, cách cảm, cách đặt vấn đề — thường xuất phát từ sự đấu tranh tư duy, thử sai, khám phá. Nếu mọi thứ được giao cho AI xử lý, khả năng nghĩ “out of box” sẽ bị kìm hãm.

Chat GPT không phải lúc nào cũng đúng — nó có thể tạo ra thông tin sai lệch, thiếu kiểm chứng, hoặc lặp lại các định kiến tiềm ẩn trong dữ liệu huấn luyện.

Việc lạm dụng ChatGPT trong các bài học, nghiên cứu, báo cáo dễ dẫn đến việc trích dẫn thông tin không kiểm chứng, hoặc dùng kết quả AI mà không xác minh nguồn gốc, gây ra sai sót, vi phạm đạo đức học thuật.

Thêm nữa, khi AI được dùng để sinh nội dung với mục đích xấu — giả mạo, tung tin thất thiệt, lừa đảo — hậu quả có thể rất nghiêm trọng về xã hội và pháp lý.

Một khía cạnh ít được đề cập nhưng đáng quan tâm là khả năng hình thành sự phụ thuộc cảm xúc vào ChatGPT. Những người dùng “nặng” AI đôi khi trò chuyện với chatbot như bạn tâm sự, tìm lời khuyên — dẫn đến cảm giác gắn bó với một thực thể không thực.

Một nghiên cứu gần đây cho thấy người dùng ChatGPT ở mức cao thường có cảm giác cô đơn hơn, ít tương tác xã hội ngoài đời thực, và dần ưu tiên giao tiếp qua AI hơn con người.

Thêm vào đó, có những cảnh báo về hiện tượng được gọi là “AI psychosis” — tức là khi tương tác quá mức với chatbot có thể kích thích hoặc làm trầm trọng các vấn đề tâm thần như hoang tưởng, ảo giác trong người dễ bị ảnh hưởng.

Trong môi trường nghề nghiệp, nếu bạn thường xuyên nhờ ChatGPT để viết báo cáo, soạn email, đề xuất giải pháp — rất có thể bạn sẽ mất dần tự tin và khả năng làm việc độc lập. Bản thân chuyên môn, năng lực đánh giá, năng lực phản biện có thể bị lu mờ.

Một số tác giả lo ngại: khi thế hệ lao động quen “nhờ máy” quá nhiều, xã hội có thể mất dần những người có tư duy sáng tạo, nhanh nhạy và có khả năng đưa ra quyết định độc lập.